Wprowadzenie do systemu kaucyjnego w Polsce 2025

Od 1 października 2025 r. na mocy ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. w Polsce wszedł w życie system kaucyjny dla opakowań napojów. Ustawą objęte zostały plastikowe butelki PET do 3 litrów, szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz puszki metalowe do 1 litra. System dotyczy wyłącznie opakowań objętych kaucją. To powoduje, że oferowane produkty muszą być odpowiednio oznakowane. System kaucyjny ma na celu zwiększenie poziomu recyklingu i ponowne wykorzystywanie opakowań, a także zmniejszenie ilości odpadów trafiających do środowiska.

Które opakowania będziemy mogli zwrócić?

Nie każde opakowanie będziemy mogli zwrócić w punkcie skupu lub automacie. Aby butelka PET została przyjęta:

• musi być czytelnie oznaczona znakiem systemu kaucyjnego i kodem identyfikacyjnym,
• nie może być uszkodzona ani zdeformowana,
• zakrętka powinna być trwale przymocowana do butelki (tzw. tethered cap), zgodnie z wymogami UE.

Projektując etykiety, warto uwzględnić te wymagania, po to aby produkty były kompatybilne z automatami i punktami odbioru.

Zalecenia dla projektantów butelek i opakowań

Projektanci opakowań muszą uwzględnić nowe przepisy i oczekiwania rynku. Oto najważniejsze zalecenia:

1. Oznakowanie i kody systemu kaucyjnego

• Zapewnij trwałe, czytelne oznaczenie informujące o kaucji i kod identyfikacyjny dla automatów.

2. Dobór materiałów

• Wykorzystuj PET z recyklingu (rPET) – minimum 25% od 2025 r., 30% od 2030 r.
• Unikaj materiałów trudnych do recyklingu, jak PVC, ciemne barwniki czy wielowarstwowe folie.

3. Projektowanie pod kątem recyklingu

• Minimalizuj liczbę różnych materiałów (etykieta, zakrętka, kapsel).
• Stosuj zakrętki tethered i unikaj metalizowanych folii oraz lakierów utrudniających recykling.

4. Kompatybilność z systemem zwrotu

• Projektuj butelki o stabilnej konstrukcji, łatwej do rozpoznania przez automaty.
• Uwzględnij różne rozmiary i kształty, które będą akceptowane w punktach zwrotu.
• Projektowanie opakowań powinno uwzględniać wymagania sklepów, aby zapewnić sprawny zwrot opakowań w tych jednostkach handlowych.

5. Komunikacja i użytkownik końcowy

• Etykieta powinna informować, że opakowanie można zwrócić i odzyskać kaucję.
• Sklepy detaliczne oraz inne jednostki handlowe mają obowiązek pobierać kaucję oraz umożliwiać zwrot opakowań objętych systemem kaucyjnym.
• Konsumenci mają szerokie możliwości odebrania kaucji w sklepach i punktach zbiórki – zwrot opakowań jest możliwy w celu odzyskania kaucji, bez konieczności okazywania paragonu.
• Uwzględnij piktogramy recyklingu i depozytu, które ułatwią konsumentom korzystanie z systemu.

Symbol kaucji – jak prawidłowo oznaczać opakowania

Prawidłowe oznakowanie opakowań objętych systemem kaucyjnym to jeden z najważniejszych elementów sprawnego funkcjonowania polskiego systemu kaucyjnego, który zaczął obowiązywać od 1 października 2025 r. Każde opakowanie (butelki plastikowe, butelki szklane wielokrotnego użytku, puszki metalowe) musi być wyraźnie oznaczone logotypem systemu kaucyjnego, czyli tzw. znakiem kaucji. To ujednolicone oznaczenie informuje konsumenta, że opakowanie można zwrócić w dowolnym punkcie zbiórki i odzyskać kaucję.

Na etykiecie opakowania objętego systemem kaucyjnym powinien znaleźć się nie tylko symbol kaucji, ale także informacja o jej wysokości. Dzięki temu klient już przy zakupie napoju wie, że kaucja powiększy cenę produktu, a po zwrocie opakowania – bez konieczności okazywania paragonu – otrzyma zwrot środków. To rozwiązanie dotyczy zarówno butelki plastikowej o pojemności do 3 litrów, jak i butelki szklanej wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz puszek metalowych do 1 litra.

 

Niezgniecione do wyznaczonych punktów

Warto pamiętać, że opakowań objętych systemem nie należy zgniatać – nienaruszona forma ułatwia identyfikację i recykling. Zgodnie z nowymi przepisami punkty zbiórki muszą być dostępne w każdej gminie. Wprowadzono wymóg utworzenia co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbioru opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym, co znacznie ułatwi konsumentom zwrot opakowań.

System kaucyjny obejmuje wyłącznie wybrane rodzaje opakowań – napoje w opakowaniach objętych systemem to m.in. butelki plastikowe, butelki szklane wielokrotnego użytku oraz puszki metalowe.

Obowiązki przedsiębiorców i sklepów detalicznych nie kończą się pobieraniu kaucji od klientów. Muszą też prowadzić ewidencję opakowań objętych systemem oraz podawać odpowiednie informacje o wysokości kaucji przy zakupie napoju. Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 m² będą przyjmowały puste opakowania. Natomiast pozostałe sklepy mogą dobrowolnie przystępować do systemu.

Odpowiednie oznakowanie opakowań objętych systemem kaucyjnym nie tylko ułatwia konsumentom identyfikację produktów. Wspiera również mechanizm promujący recykling, ponowne wykorzystanie opakowań i zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska. Dzięki temu system kaucyjny w Polsce ma szansę stać się skutecznym narzędziem budowania pozytywnych nawyków. Związanych z segregowaniem odpadów i ochroną środowiska.

Dla lepszego zrozumienia zasad działania systemu, warto zapoznać się z materiałami edukacyjnymi Ministerstwa Klimatu i Środowiska, takimi jak wideo zasady działania systemu stworzone w ramach kampanii Zwrotomocni, które szczegółowo wyjaśniają, jak prawidłowo korzystać z systemu kaucyjnego i jakie korzyści przynosi on wszystkim uczestnikom rynku.

Co nie będzie systemem kaucyjnym objęte?

Plastikowe butelki PET

• Butelki większe niż 3 litry.
• Butelki wykonane z tworzyw innych niż PET (np. PVC, HDPE z kolorami nieprzyjaznymi recyklingowi).
• Butelki z wielowarstwowymi laminatami, metalizowanymi etykietami lub farbami utrudniającymi recykling.
• Butelki trwale zdeformowane lub z uszkodzonym oznakowaniem systemu.

Szklane butelki

• Butelki jednorazowe szklane, jeśli nie spełniają wymogu pojemności ≤1,5 l (tylko wielokrotnego użytku).
• Szkło kolorowe, które utrudnia recykling w standardowych instalacjach (ciemne, mieszane szkło z metalicznymi elementami).
• Butelki szklane z oderwaną lub nieczytelną etykietą systemu kaucyjnego.

Puszki i metalowe opakowania

• Puszki większe niż 1 litr.
• Opakowania metalowe inne niż napoje (np. konserwy, kosmetyki).

Inne wyłączenia

• Opakowania mieszane materiałowo, np. butelka PET z metalową nakrętką i aluminiową osłoną etykiety, jeśli nie spełnia wymogów recyklingu.
• Opakowania nieoznaczone znakiem systemu kaucyjnego lub bez kodu identyfikacyjnego (EAN/QR).
• Butelki lub puszki zniszczone, pęknięte, zgniecione do stopnia uniemożliwiającego przyjęcie przez automat.

Praktyczne wskazówki dla producentów i marek

Wdrożenie nowych regulacji wymaga od przedsiębiorców i jednostek handlowych dostosowania się do zasad systemu kaucyjnego. Najważniejsze jest prawidłowe oznakowanie opakowań objętych systemem oraz prowadzenie ewidencji zwrotów.

Producentów napojów i projektantów opakowań obowiązuje przygotowanie się do systemu w fazie przejściowej:

• testy butelek pod kątem przyjmowania w automatach,
• przygotowanie komunikacji marketingowej i informacyjnej dla konsumentów dotyczącej opakowań objętych systemem,
• planowanie zużycia istniejących opakowań „starego wzoru” przed końcem 2025 r.

Dzięki tym działaniom nowe butelki PET będą w pełni kompatybilne z systemem kaucyjnym i spełnią wymagania prawne.

Za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących opakowań objętych systemem oraz obowiązków jednostek handlowych mogą grozić kary administracyjne.

Podsumowanie i korzyści systemu kaucyjnego

Nowy system kaucyjny w Polsce 2025 to szansa na zwiększenie recyklingu i promowanie ekologicznych opakowań PET. Projektanci i producenci, którzy wdrożą zalecenia dotyczące oznakowania, doboru materiałów i trwałości butelek, zyskają nie tylko zgodność z prawem, ale również pozytywny wizerunek wśród konsumentów dbających o środowisko.

Kluczową rolę w sprawnym funkcjonowaniu systemu odgrywają przedsiębiorcy oraz jednostki handlowe, które oferują napoje w opakowaniach objętych nowym systemem kaucyjnym.